Καλώς ήρθατε στον ιστότοπο του ιστορικού μας χωριού, όπου μπορείτε να δείτε άρθρα, που αφορούν όλες τις εκφάνσεις του κοινωνικού γίγνεσθαι. Περιπλανηθείτε στις αναρτήσεις μας για να ταξιδέψετε σε μια πλούσια ποικιλία θεμάτων που ετοιμάζουμε με μεράκι και αγάπη για τον ευλογημένο μας τόπο.

ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΜΕ ΤΟ GOOGLE MAPS

ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΜΕ ΤΟ GOOGLE MAPS
Κλίκ στην εικόνα

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Πανοραμική άποψη.

Ι.Μ Αγίου Ιλαριωνος

Ιερός Ναός Αγίου Ιλαρίωνος.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Άποψη του χωριού.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Άποψη πλατείας.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Το μνημείο των ηρώων.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Νερόμυλος.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Πετροντούβαρο.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Σοκάκι.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Πανοραμική άποψη.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Εξωκλήσι.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Ι.Μ Αγίου Ιλαρίωνος.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Πανοραμική άποψη.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Καταρράκτης.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Αγία Παρασκευή.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Φράγμα.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

"Μπιτσκία".

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Εξωκλήσι Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης .

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Εξωκλήσι.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Χορευτικός σύλλογος.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Εκκλησία - κοινότητα.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Το μνημείο των ηρώων.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Άνοιξη.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Χειμώνας.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Χειμώνας.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Χειμώνας.

ΠΡΟΜΑΧΟΙ

Χειμώνας.

Κυριακή, 18 Οκτωβρίου 2020

Αναστολή λειτουργίας των Α1 και Α2 του Γυμνασίου Προμάχων μέχρι 28/10/2020


 Σύμφωνα με απόφαση του Διευθυντή της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πέλλας Θωμά Μπαχαράκη σε αναστολή λόγω κρουσμάτων μπαίνουν:

Το 3ο Γυμνάσιο Γιαννιτσών (όλα τα τμήματα) μέχρι 30/10/2020


Τα Τμήματα Α1, Α2 του Γυμνασίου Προμάχων μέχρι 28/10/2020 


Τα Τμήματα Γ1, Γ Ανθρωπιστικών Σπουδών του 3ου ΓΕΛ Γιαννιτσών μέχρι 29/10/2020




Πηγή...https://www.aridaia365.gr/2020/10/blog-post_686.html#more

Ανακοίνωση από το Δημοτικό Σχολείο Προμάχων, σχετικά με την λειτουργία του.



 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΡΟΜΑΧΩΝ

              Ανακοίνωση / ενημέρωση

Κάνουμε γνωστό πως το Δημοτικό Σχολείο Προμάχων αύριο Δευτέρα 19 Οκτωβρίου 2020 λειτουργεί κανονικά. 

Στο σχολείο προσέρχονται και οι μαθητές και μαθήτριες που έχουν αδέλφια σε τμήματα του Γυμνασίου που είναι σε αναστολή.

           

              Ο Διευθυντής του σχολείου 

                  Χρ. Γρηγοριάδης    

ΑΣ Πρόμαχοι - Αναγέννηση Δωροθέας 5-1 για το κύπελλο της ΕΠΣ Πέλλας.


Για το κύπελλο της ΕΠΣ Πέλλας ο ΑΣ Πρόμαχοι φιλοξένησε την Αναγέννηση Δωροθέας, την οποία και κέρδισε με τελικό σκορ 5-1.
Έγινε ένα ανοιχτό παιχνίδι και από τις δυο ομάδες, με πολλές φάσεις και στις δυο εστίες και με συγκομιδή 6 γκολ, ικανοποιώντας τους αρκετούς φιλάθλους που το παρακολούθησαν.
Οι γηπεδούχοι πραγματοποίησαν ποιοτικό και στρωτό παιχνίδι, με πλαγιοκοπήσεις και κάθετες μπαλιές στον άξονα, με αποτέλεσμα να δημιουργήσουν πολλές ευκαιρίες, πέντε εκ των οποίων μετέτρεψαν σε γκολ.
Οι φιλοξενούμενοι παρουσίασαν ένα γυμνασμένο σύνολο, κατέβαλαν φιλότιμες προσπάθειες, παίζοντας καθαρό ποδόσφαιρο, όμως υποτάχθηκαν στην ανωτερότητα των γηπεδούχων.
Τα γκολ:
 Στο 15’ το 1-0 ο Ελευθεριάδης με σουτ από το ύψος της μεγάλης περιοχής.
Το 2-0 στο 43’ ο Παπασυμεών με απευθείας εκτέλεση φάουλ. 
Ο Αθανασιάδης με σουτ από το ύψος του πέναλτι γράφει το 3-0 στο 69’.
Στο 77’ ο Τσόλκας με διαγώνιο σουτ εντός περιοχής σημειώνει το 4-0.
Το 4-1 πέτυχε ο Κόγιος στο 79’ με τεχνικό σουτ έξω από την περιοχή.
Το τελικό 5-1 πέτυχε στο 88’ ο Τσόλκας με σουτ μέσα από τη μικρή περιοχή.
Από τον ΑΣ Πρόμαχοι διακρίθηκαν οι Μούγιος, Αθανασιάδης, Ελευθεριάδης και Παπασυμεών.
Από την Αναγέννηση Δωροθέας ξεχώρισαν οι Γ. Νικολαίδης, Νεραντζόγλου, Πέικος και Φουντουκίδης.
Η διαιτησία του κυρίου Ζιώγλη ήταν καλή με σωστές υποδείξεις των βοηθών του Κουπαράνη και Μπέττα.
ΑΣ Πρόμαχοι: Χατζηλαμπρινός, Παπαγεωργίου, Μούγιος(Προίκος), Πέικος, Αθανασιάδης, Ελευθεριάδης, Μιχαηλίδης(Αδραμάνης), Γεωργιάδης(Τσόλκας), Σέλκος(Μεσκίνης), Παπασυμεών, Τρίψης. Προπονητής: Μπογδάνης.
Αναγέννηση Δωροθέας: Παρασκευάς, Κλεισούρης, Νεραντζόγλου(Μπλουγούρης), Γ. Νικολαίδης, Κ. Νικολαίδης(Αδέμης), Παναγιωτίδης, Παπαδόπουλος(Κόγιος), Πέικος(Κουρουκαφόπουλος), Σούσουλας, Σταματιάδης(Τσαβδαρίδης), Φουντουκίδης. Προπονητής: Δεμίρης.

Ρεπορτάζ: Άλεξ Αμπάρης
























 

"Πρόμαχοι: Ηρωική έπαλξη των εθνικών αγώνων". Ομιλία στους Προμάχους στις 17-2-2012 από τον Ιωάννη Παπαλαζάρου εκπαιδευτικό - συγγραφέα


ΠΡΟΜΑΧΟΙ: ΗΡΩΙΚΗ ΕΠΑΛΞΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ
Ομιλία στους Προμάχους στις 17-2-2012 από τον Ιωάννη Παπαλαζάρου εκπαιδευτικό - συγγραφέα



Με τον οφειλόμενο  σεβασμό και με την σεμνότητα που αρμόζει προς τον τόπο, τον χρόνο και τους ανθρώπους του,  βρισκόμαστε σήμερα στην ακριτική  κοινότητα των Προμάχων, στο ηρωικό Μπάχοβο, για να τιμήσουμε την ιστορία του, τους αγώνες και τις θυσίες των κατοίκων του σε όλα τα εθνικά προσκλητήρια.  

Υποκλινόμαστε σ’έναν τόπο καθαγιασμένο με πολλών μαρτύρων και ηρώων αίμα, όπως το επιβεβαιώνει και ο μακρύς κατάλογός τους στο σεπτό ηρώον του χωριού.  Σ’ έναν τόπο αγιασμένο και ευλογημένο και από την Ορθοδοξία, αφού εδώ, κατά τον 12ο αιώνα, μόνασε και αγωνίσθηκε σθεναρά κατά της πλάνης των Βογομίλων, ο όσιος Ιλαρίων, ο των Προμάχων προστάτης, των Μογλενών ο επίσκοπος και των ορθοδόξων το κλέος, όπως προσφωνείται στο απολυτίκιό του. 

Από την ανάγνωση των ηρωικών θυμάτων του χωριού, που αναγράφονται στο μνημείο, διαπιστώνουμε ότι υπάρχουν πεσόντες Μπαχοβίτες υπέρ πίστεως και πατρίδος από το 1903, γεγονός που επιβεβαιώνει την άποψη ότι ο ένοπλος Μακεδονικός Αγώνας είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα από το 1904, όπου η Πολιτεία τοποθετεί επισήμως την έναρξή του.   

    Πράγματι, οι σοβαροί κίνδυνοι για την ιστορική Μακεδονία είχαν αρχίσει να την κυκλώνουν απειλητικά από το 1870, όταν τα επεκτατικά σχέδια του Πανσλαβισμού και οι βουλγαρικές βλέψεις, βρήκαν ευνοϊκούς καιρούς και αναζωπυρώθηκαν για την περιοχή.   Η Ρωσία,  προσβλέποντας σε άμεσα οφέλη από την επικείμενη διάλυση του «μεγάλου ασθενούς» της Ευρώπης, όπως χαρακτηριζόταν η παραπαίουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία και φιλοδοξώντας να επιβάλει την κηδεμονία της επί του βαλκανικού χώρου, αλλά και τον έλεγχό της επί των Στενών και της Μεσογείου, χρησιμοποιούσε τη Βουλγαρία ως όργανο υλοποίησης των σχεδίων της, ως μοχλό πίεσης  επί των οθωμανικών  πλευρών, ως αντίποδα και σφοδρό πολέμιο των ελληνικών ιστορικών δεσμών και συμφερόντων στη Μακεδονία.      Είναι το κρίσιμο έτος, όπου, μετά από ρωσικές πιέσεις, ο Σουλτάνος παραχώρησε το δικαίωμα στη Βουλγαρική Εκκλησία να αποσχισθεί από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και να αποκτήσει επιρροή και δικαιοδοσία και σε περιοχές της Μακεδονίας, όπου τουλάχιστον τα 2/3 των κατοίκων τους θα δήλωναν την αναγνώρισή της. 

Οι φαινομενικά εκκλησιαστικές διαφορές δεν άργησαν να προκαλέσουν το διχασμό των αυτόχθονων Μακεδόνων και να προσλάβουν μορφή φανατικών πατριωτικών συσπειρώσεων και συγκρούσεων, με αιχμή δόρατος τις όψιμα και τεχνηέντως αφυπνισμένες και οξυμένες εθνικές συνειδήσεις. Οι Πατριαρχικοί, που θεωρούσαν το Οικουμενικό Πατριαρχείο ως δύναμη ενωτική και ταυτόσημη της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού, χαρακτηρίζονται Γραικομάνοι και οι οπαδοί της βουλγαρικής Εξαρχίας θεωρούνται Βουλγαρίζοντες. 

Πολύ σύντομα δημιουργήθηκε μια κατάσταση απροσδιόριστα ρευστή και επικίνδυνα ασταθής, που δεν γνώριζε κανείς ποιον και πότε να εμπιστευθεί, ποιον και πότε να αποφύγει. Η αλληλοϋποψία, η εχθρότητα και οι αντιπαλότητες, δεν άργησαν να εξελιχθούν σε συγκρούσεις υπό διάφορες μορφές, ανάμεσα στους κατοίκους των χωριών μας και πολλές φορές ανάμεσα και σε μέλη της ίδιας οικογένειας.

Τους ανθρώπους αυτούς κυριολεκτικά δεν τους χώριζε τίποτα. Ζούσαν στον ίδιο τόπο με τον ίδιο τρόπο, είχαν την ίδια καταγωγή, γλώσσα, και θρησκεία. Ήταν, όπως λένε οι ιστορικοί, ομότροποι, ομόθρησκοι, και ομόγλωσσοι. Έσπειρε όμως θανάσιμο μίσος ανάμεσά τους η συστηματική βουλγαρική προπαγάνδα με κραυγαλέα και ελκυστικά συνθήματα, περί μιας Μακεδονίας που, δήθεν όταν ελευθερωνόταν, θα ανήκε μόνο στους Μακεδόνες και περί μιας Ελλάδας που δεν είχε καμιά σχέση ούτε με την καταγωγή ούτε με τη γλώσσα τους και πως η ανάμιξη και ο ρόλος της στην Μακεδονία ήταν μόνο κατακτητικός.

Οι Βούλγαροι, εκμεταλλευόμενοι α) το σλαβοφανές γλωσσικό ιδίωμα, που χρησιμοποιούσε ο αγροτικός κυρίως πληθυσμός της Μακεδονίας  β) την επιφυλακτική έως παθητική στάση του μικρού ελληνικού βασιλείου, του οποίου η μικρόψυχη πολιτική και η κοντόφθαλμη εκτίμηση των γεγονότων, δεν του επέτρεπαν να σταθμίσει την κρισιμότητα της καταστάσεως στη Μακεδονία και  γ) την ανεκτική και πολλές φορές ευνοϊκή στάση των τουρκικών αρχών απέναντι στα σχέδια του Πανσλαβισμού, οργάνωσαν μεθοδικά μια πρωτοφανή εκστρατεία για τον εκβουλγαρισμό του γηγενούς πληθυσμού της Μακεδονίας, με την μεταστροφή του προς την Εξαρχία.  

Τα επαναστατικά κηρύγματα και τα δελεαστικά συνθήματα εκδηλώθηκαν πολύ πρώιμα, στα τέλη του 19ου αιώνα, με την εμφάνιση δύο βουλγαρικών οργανώσεων στη Μακεδονία, της V.M.R.O. και Βαρχόβ Κομιτέτ, και ήταν φυσικό να διεγείρουν και να προσελκύσουν το ενδιαφέρον πολλών γηγενών Μακεδόνων, που θεώρησαν ότι τους δινόταν έτσι η ευκαιρία να αποτινάξουν τον ζυγό της τουρκικής δουλείας. Πολλοί νέοι εντάχθηκαν στις οργανώσεις αυτές, όλοι τους όμως τις εγκατέλειψαν στη συνέχεια, όταν αποκαλύφθηκε η απάτη των συνθημάτων τους και η δολιότητα των κηρυγμάτων τους.  Τη συγκεχυμένη κατάσταση που επικρατούσε σε όλη την Μακεδονία, την αποτυπώνει πολύ χαρακτηριστικά ο Έλληνας Πρόξενος στο Μοναστήρι, στις αρχές του 1901, που γράφει σε επίσημη έκθεσή του: « Και Κινέζοι πράκτορες εάν ενεφανίζοντο σήμερον εν Μακεδονία, υπισχνούμενοι ελευθερίαν εις τους χριστιανούς, θα προσείλκυαν τας συμπαθείας αυτών».  

Επειδή είναι γνωστό ότι το εθνικό φρόνημα και οι συνειδήσεις διαπλάθονται και διαμορφώνονται πρωτίστως στις εκκλησίες και στα σχολεία, οι πρώτοι στόχοι των Βουλγάρων σε κάθε χωριό ήταν οι χώροι αυτοί. Διόρισαν δασκάλους και ιερείς σχισματικούς, ίδρυσαν σχολεία και εκκλησίες και όπου δεν επέτρεπαν οι συνθήκες για κάτι τέτοιο, έκαναν βίαιη κατάληψη των ελληνικών.

Γι’ αυτό και τα πρώτα θύματα των θηριωδιών τους ήταν οι δάσκαλοι και οι ιερείς των χωριών μας.  Πέρα όμως από τη συστηματική προπαγάνδα, χρησιμοποίησαν εκβιασμούς, τρομοκρατία και χρηματισμούς, βίαιη στρατολόγηση και μετανάστευση οικογενειών στη Βουλγαρία.
Αν μελετήσει κανείς την ιστορία των Προμάχων,  του ακριτικού Μπάχοβου,  μέσα από αναφορές ιστορικών αρχείων ή από μητροπολιτικούς κώδικες, διαπιστώνει το φαινόμενο της διαρκούς και δυναμικής παρουσίας του σε όλους τους εθνικούς αγώνες. Ήταν πάντα μια ακμάζουσα χριστιανική κοινότητα, 300 περίπου οικογενειών, οργανωμένη κοινωνικά, με άρτια εκκλησιαστική και εκπαιδευτική δομή, με την εκκλησία και τους ιερείς της, με δημογεροντία και τους προκρίτους της, με σχολείο και εφοροεπιτρόπους και με τοπική επιτροπή αμύνης. Στη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα οι Μπαχοβίτες διατήρησαν ακμαίο το εθνικό φρόνημα και την αγωνιστικότητά τους και σταθερή την προσήλωσή τους στο Πατριαρχείο και στις ελληνικές παραδόσεις. 

Στις απογραφές του πληθυσμού και των εθνοτήτων που πραγματοποίησαν ξένοι και Έλληνες περιηγητές και χρονικογράφοι, όπως ο Κάντσοβ το 1900, ο Μπράνκοφ το 1905, ο Μιλόγιεβιτς το 1920 και οι Έλληνες Ν.Σχινάς το 1886 και Α. Χαλκιόπουλος το 1912, αναφερόμενοι στο Μπάχοβο, διαπιστώνουν κατηγορηματικά ότι αυτό κατοικείται μόνο από χριστιανούς πατριαρχικούς.

Η γεωπολιτική και στρατηγική θέση των Προμάχων είχε από νωρίς επισημανθεί από το Ελληνικό Προξενείο Θεσσαλονίκης και ειδικότερα από τον Πρόξενο Λάμπρο Κορομηλά που συντόνιζε τον Αγώνα. Το χωριό, λόγω του συμπαγούς πατριαρχικού πληθυσμού του και της θέσεώς του που δέσποζε στην περιοχή και εξασφάλιζε την επικοινωνία μεταξύ της περιφέρειας του Μοριχόβου με την Καρατζόβα, το Βέρμιο και τον Βάλτο των Γιαννιτσών, επελέγη όπως και η Γουμένισσα στην Παιονία, για την εγκατάσταση ισχυρών ανταρτικών σωμάτων. Έτσι, με πρωτοβουλία του Κ. Μαζαράκη, εγκαταστάθηκε στις αρχές του 1905 στο Μπάχοβο το πρώτο οργανωμένο ελληνικό σώμα με 35 άντρες υπό τον Σπυρομήλιο και λίγους μήνες αργότερα το σώμα του Κώστα Γαρέφη. 

Σε όλη τη διάρκεια του ένοπλου Μακεδονικού Αγώνα, πολλοί Μπαχοβίτες, ιερείς και λαϊκοί, τους οποίους για να απαριθμήσει κανείς και να εξιστορήσει τη δράση τους χρειάζεται ώρες,  έλαβαν ενεργό μέρος σ’ αυτόν, ως οπλαρχηγοί ή ως ένοπλοι αντάρτες, υπό τον θρυλικό αρχηγό Κώστα Γαρέφη, μέχρι τον Αύγουστο του 1906 όπου ο Γαρέφης, απαλλάσσοντας τον τόπο από  τους δύο πρωτοκομιτατζήδες της περιοχής Λούκα και Καρατάσο, βρήκε και ο ίδιος ηρωικό θάνατο στο γειτονικό χωριό που φέρει σήμερα το όνομά του. Πολέμησαν υπό τον Μαζαράκη, τον Σπυρομήλιο, τον Βολάνη, τον Καραπάνο ή τον Κατσίγαρη, ενώ άλλοι δραστηριοποιήθηκαν ως οδηγοί σωμάτων, πράκτορες, τροφοδότες ή σύνδεσμοι. Αλλά και στους βαλκανικούς πολέμους που ακολούθησαν κατά το 1912, και έφεραν την ποθούμενη ελευθερία στην Μακεδονία, οι Μπαχοβίτες πάλι πρωτοστάτησαν με τις ένοπλες ομάδες τους στο πλάι του Αρχιμανδρίτη Παπα-Νίκανδρου, στις αρχές Νοεμβρίου του 1912, για την απελευθέρωση της Αλμωπίας.

Λόγω του φρονήματος και της σθεναρής αντίστασης της συντριπτικής πλειονότητας των κατοίκων του χωριού στις επιδιώξεις και στα σχέδια του πασλαβιστικού κινήματος, οι Πρόμαχοι πολύ συχνά γίνονταν στόχος εκφοβιστικών και τρομοκρατικών επιθέσεων. Είναι από τα χωριά που με τις δεκάδες των θυμάτων του, πλήρωσε πολύ ακριβά την ελληνοπρεπή στάση των Μπαχοβιτών σε κάθε πρόκληση του βουλγαρικού κομιτάτου της περιοχής, σε κάθε προσπάθεια να αλλοτριωθεί η συμπεριφορά και η συνείδησή τους και να αποδυναμωθεί το ηθικό και το αγωνιστικό τους φρόνημα.
Αξίζει να θυμηθούμε τις επισημάνσεις του Κων/νου Μαζαράκη (κ. Ακρίτα) όταν παρουσιάσθηκαν για να καταταγούν στην ομάδα του τέσσερις Μπαχοβίτες: «…Εἶναι ἄνθρωποι ἄξιοι μελέτης…ἄνευ γνώσεως τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης, ἄνευ κατηχήσεως ἐθνικῆς, ἔρχονται μή ζητοῦντες τίποτε. Οὖτε χρήματα, οὖτε ἐνδύματα, οὖτε ὅπλον ἀν δέν τούς δώσεις. Πειθαρχικότατοι καί ἀνθεκτικοί….Ἡ ἐγκαρτέρησις καί ἡ στωικότης των εἶναι ἄξιαι μνείας.  Ὅταν ἀκοῦν ὅτι ἑλληνικόν σῶμα θά μεταβεῖ εἰς τό χωρίον τους τά μάτια τους ἀστράπτουν καί μειδιοῦν. …Τί εἶναι αὐτό πού τούς ὑποκινεῖ… Ποίαν δύναμιν ἔχει ὁ Ἑλληνισμός καί ἡ Ὀρθοδοξία, ἥν ἐπί τόσα ἔτη ἀφήσαμεν ἀνεκμετάλλευτον!…»

Σήμερα, εδώ στους Προμάχους, τιμώντας την προσφορά των κατοίκων τους και τη μνήμη των ηρωικών θυμάτων τους σε όλους τους εθνικούς αγώνες, τιμούμε  και όλους τους αφανείς και ανώνυμους γηγενείς Μακεδόνες, που μετά βίας γνώριζαν έως καθόλου την ελληνική γλώσσα, που είχαν ελάχιστα εφόδια στη διάθεσή τους, υποτυπώδη οργάνωση και ελλιπέστατη εθνική ενίσχυση, αλλά διέθεταν περίσσευμα ψυχής και πλεόνασμα ελληνικού φρονήματος, που ταύτιζαν την Ορθοδοξία με τον Ελληνισμό και τη Μακεδονία με την Ελλάδα και αντιστάθηκαν σθεναρά σε όσους επιχείρησαν να διαβρώσουν την ελευθερία και τη συνείδησή τους.

Αυτοί είναι οι νέοι μάρτυρες στο εθνικό μας συναξάρι, τα ιερά σφάγια στο θυσιαστήριο των αγώνων για την ελευθερία μας. Με τη θυσία τους μας παρέδωσαν βαριά κληρονομιά, ωφέλιμες παρακαταθήκες πίστεως, υπομονής και ελπίδας για τις δύσκολες ώρες που περνάμε σήμερα ως χώρα και ως λαός, πολύτιμο σύμβουλο και οδηγό για την εθνική μας αυτογνωσία. Το μόνο που μας ζητούν είναι να μην επιτρέψουμε στη λήθη και στην αχλή του χρόνου να σβήσουν την ιστορική μνήμη, να ευτελίσουν την προσφορά τους και να αποπροσανατολίσουν τις υποχρεώσεις μας. Και να είμαστε βέβαιοι, ότι η ευγνωμοσύνη και ο σεβασμός μας στη μνήμη τους, μας ολοκληρώνουν και μας στερεώνουν για το παρόν, μας εμπνέουν και μας οδηγούν για το μέλλον. 


Ο θρυλικός Μπαχοβίτης Μακεδονομάχος ιερέας Παπαμήτσος Παπανικολάου


Το πρώτο ανταρτικό σώμα στους Προμάχους το 1904
Το χωριό Πρόμαχοι της Αλμωπίας πρόσφερε αμέτρητες θυσίες στο βωμό της ελευθερίας και κατά τον Μακεδονικό αγώνα στάθηκε απάτητο από τα βουλγαρικά κομιτάτα και από τη προπαγάνδα τους. Κατά κύριο λόγο η αντίσταση του χωριού οφείλεται στην ατρόμητη αγωνιστικότητα του ιερέα Δημητρίου Παπανικολάου. Στο αρχείο μας βρίσκονται τα χειρόγραφα του θρυλικού Παπαμήτσου στα οποία εξιστορείται η δράση της οικογένειάς του και των Προμάχων εναντίον των Βουλγάρων. Ο βιβλικός Παπαμήτσος στα γεράματα του έγραψε τα «στρατιωτικά ενθυμήματα» του που σήμερα δυστυχώς σώζονται μερικές σελίδες μονάχα. Σ’ αυτά η ηρωική φωνή δονιέται η ελληνική ψυχή μιας πολυπαθιασμένης και μαρτυρικής οικογένειας.
    Με τρεμάμενα χέρια ο μακεδονομάχος Παπαμήτσος γράφει αυτά τα καυτερά και τραγικά γεγονότα: «Η βουλγαρική προπαγάνδα, υπό το πρόσχημα του προστάτου του Χριστιανισμού, έφερεν εις το χωρίον ένα βουλγαροδιδάσκαλον, εννοείται ότι δεν κατώρθωσεν να εγκατασταθή ο βουλγαροδιδάσκαλος, εκδιωχθείς υπό υων χωρικών, τη ενεργεί επεμβάσει του ιερέως Παπανικολάου. Ως εκ τούτου, οι βούλγαροι τον εφόνευσαν εντός του χωρίου, έμπροσθεν της εξώθυρας της εκκλησίας την 16ην Ιουλίου 1897, ώραν 6 μ.μ. Εις την πλήρωσιν, της ούτω κενωθείσης θέσεως του ιερέως, ο Μητροπολίτης Φλωρίνης Μογλενών Ιωαννίκιος εχειροτόνησεν τον υιόν του φονευθέντος και ήδη ιερέα Παπαμήτσου Παπανικολάου την 26 Οκτωβρίου 1897».
    Ο μακεδονομάχος ιερέας Παπαμήτσος με κίνδυνο της ζωής του θ’ αγωνιστεί και θα διαφυλάξει τους Προμάχους από του  «βουλγαρισμού την ψώρα». Η εθνική του προσφορά θεωρείται σημαντική και γι’ αυτό το κράτος τίμησε ακριτικό φυλάκιο της περιοχής των συνόρων με το όνομα του «φυλάκιον Παπαμήτσου». Συμβολική, ανεξίτηλη άσβηστη παρουσία στις επάλξεις εθνικών αγώνων.
 Δυστυχώς αυτά τα χειρόγραφα δεν έπεσαν σε άνθρωπο που να τα φυλάξει και να περισωθούν, αλλά δίνονταν σε διάφορους και άσχετους να τα διαβάσουν και ο καθένας ό,τι τον ενδιέφερε το αφαιρούσε ή ό,τι δεν άρεσε το κατέστρεφε κι έτσι λεηλατημένα και με πολλές λειψές σελίδες έφθασαν και στα δικά μου χέρια, στις 15 Μαίου 1971 από τον Προμαχιώτη φίλο Χαράλαμπο Νάνο.
Αυτός, ο Χαράλαμπος Νάνος με πληροφόρησε ότι αυτά τα χειρόγραφα βρέθηκαν το 1967 από τον γιο του Αλέκο Παπανικολάου.
Τα σωζόμενα χειρόγραφα είναι γραμμένα με μελάνι σε κόλλα αναφοράς. Δεν έχουν παραγράφους, έχουν πολλά λάθη και είναι δυσανάγνωστα σε πολλά σημεία.
Αποκατεστημένα στην ορθογραφία δημοσιεύονται αποσπασματικά για πρώτη φορά στο περιοδικό «Επί τροχάδην» της Λαογραφικής Εταιρείας Νομού Πέλλας. Δεν ελέγχονται οι τυχόν ιστορικές ανακρίβειες. Ο τίτλος των χειρογράφων είναι «Ιστορική περίληψις».

Νίκος Καραμανάβης

    Από τα σωζόμενα χειρόγραφα δημοσιεύομεν το απόσπασμα που αναφέρει τον ερχομό του πρώτου ανταρτικού σώματος στους Προμάχους. «όταν ήλθε ο αρχηγός Μανώλης εις την περιφέρεια Εδέσσης στείλαμε μερικά παλληκάρια με το σώμα του Κατσιγάρη, τον Ευσ.Καλέση, τον Γιάννη Λιάπη, τον Δημήτριο Κόλμη, Χρήστο Ράδη και τον Δημήτριο Τάσκο με τον αδερφό του Γιώργο. Όλους συγγενείς μου να πάρουν το σώμα και να το οδηγήσουν δια την Καρατζόβαν, να εκδικηθούμε τα πάθη από τους βουλγάρους. Τότε δε και εγώ ήλθα εις το χωριό Μπάχοβο.
   Μετά λίγες μέρες, στις 25 Νοεμβρίου 1904 έφθασε το σώμα υπο την αρχηγίαν του Μανώλη Κατσιγάρη, τους υποδεχτήκαμε και τους λημεριάσαμε μέσα εις τα σπίτια μας όμως το κάναμε με μεγάλη δυσκολία και φόβο. Επειδή τόσο επικίνδυνο ήταν διότι εμείς οι Έλληνες είμεθα λίγοι, οι δε βούλγαροι ήταν πολλοί και φανατισμένοι. Εκτός αυτού, την κοινοτική αρχήν την είχαν αυτοί, είχε δε και στρατιωτικήν δύναμιν μέσα εις το χωριό μας. Ημείς δε βάζαμε τα μικρά παιδιά και γυναίκες να φυλάγουν τους δρόμους, τα σοκάκια και τις πόρτες, όχι μόνο από τους Τούρκους αλλά περισσότερο από τους Βούλγαρους.
   Αφού ανακαλήφθησαν οι αντάρτες ότι είναι μέσα εις το χωριό αμέσως ειδοποίησαν εις τους αξιωματικούς και περικύκλωσαν το χωριό να κάμουν έρευνα. Και ημείς αμέσως είδαμε τα συμβαίνονταν αντάρτες. Να φυλάγουν, αμέσως τους εβγάλαμε τους αντάρτες και δεν πέτυχαν οι βούλγαροι».
    Διάλεξα αυτό το ιστορικό απόσπασμα από τα χειρόγραφα του ιερέα Παπαμήτσου γιατί μου το επαλήθευσαν κι όλας ο μακεδονομάχος Αντώνης Παπάς και ο αείμνηστος δικηγόρος Χρήστος Οικονόμου. Ο Αντώνιος Παπάς, ενενηκοντούτης, στην αφήγηση του 21/5/71 συμπληρωσε ότι με το σώμα του Μανώλη Κατσιγάρη ήταν ο Ξενοφών και ο καπετάν Επαμεινώνδας. Το σώμα αποτελούνταν από εξήντα άνδρες και όλοι ήταν Κρητικοί. Δεύτερη βεβαιωτική αφήγηση είναι μια παιδική ανάμνηση του αείμνηστου δικηγόρου Χρ. Οικονόμου (που ξαφνικά τον χάσαμε) για την παραμονή του πρώτου ανταρτικού σώματος στο χωριό.
Στις 25/5/71 βρεθήκαμε στο γραφείο του για μια ιστορική εξακρίβωση εγώ, ο συνταξιούχος δάσκαλος Π.Ζιώτας, ο Χ.Νάνος, και μας διηγήθηκε με συναρπαστική ευγλωττία τα κάτωθι: «Στο σπίτι μας στο Μπάχοβο φιλοξενήσαμε Έλληνες αντάρτες το 1904. Κατά τα χαράματα ήρθε είδηση ότι ο τουρκικός στρατός θα έφκιαχνε έρευνα. Τότε ειδοποιήθηκαν όλοι οι αντάρτες, βγήκαν έξω από τα σπίτια, μαζεύτηκαν και κατέβηκαν προς τα κάτω να πάρουν το βουνό. Αλλά φορούσαν τσαρούχια τσολιάδων, με φούντες και καρφιά από κάτω κι’ άφηναν σημάδια στο πέρασμα τους. Κατέβηκε όλη η οικογένεια έξω στην αυλή, στο δρόμο και σβήναν τα σημάδια των παπουτσιών για να μη καταλάβουν οι Τούρκοι». Και με κάποια αυθόρμητη υπερηφάνεια τόνισε και την συμμετοχή του: «Τότε κατέβηκα κι εγώ και με τα χέρια μου έσβηνα τα σημάδια!».



ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ ΤΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΟΜΑΧΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΙΣ
Εχαιρετωνήθει ιερεύς την 26ην Οκτωβρίου 1897.
Ο Μακεδονικός αγών, κατά τα χρόνια της δουλείας υπό του Τουρκικού ζυγού, εις το χωρίον Πρόμαχους (Μπάχοβο) Αλμωπίας υπήρξε ο ρυθμιστής της καταστάσεως της εσωτερικής και εξωτερικής οργανώσεως εις όλην την περιφέρειαν Καρατζόβης, λόγω της θέσεως ην κατέχει εις την περιφέρειαν. Και εκ των αλληλοσυγκρούσεων της μιας μερίδας των κατοίκων εναντίον της άλλης, επηρεασθέντων υπό ύπουλον και κακόβουλον προπαγάνδα των Βουλγαρικών οργανώσεων. Προβαλλόμεναι αι Βουλγαρικαί προθέσεις εις τα αφελή όμματα  και αισθήματα των απλοϊκών χωρικών, κατ’ αρχάς προστάται των Χριστιανών εναντίον των Τούρκων. Εναντίον των τοιούτων οργανώσεων και μετέπειτα εναντίον της ουδετέρας μερίδος των κατοίκων ήτις παρεσύρθη ως ανωτέρω. Αντετάχθη η ετέρα μερίς των κατοίκων των Προμάχων, την αρχηγίαν και συνεργασία μετά του Ελληνικού Προξενείου Θεσσαλονίκης, του ιερέως Παπαδημητρίου Παπανικολάου, όστις κατωτέρω θα γράψει εξουδετέρωσε πάσαν ανθελληνικήν ενέργειαν και προπαγάνδαν και εν τέλει επανέφερε εις τα πάτρια Ελληνικά αισθήματα υποκύψαντες, οι πλανηθέντες εκ της Βουλγαρικής προπαγάνδας.
Εις την υγειάν μερίδα του χωρίου ήτις ως ελέχθη, μετέχει υπό την αρχηγίαν του ιερέως Παπαμήτσου. Η λεπτομερής εξιστόρησις των γεγονότων τούτων δεν είναι δυνατόν να γίνει προς το παρόν, καθ’ ο αφορά γενικόν ενδιαφέρον ν’ αναφέρουν και δράσιν του χωρίου, επί του παρόντος θα εκθέσωμεν εν περιλήψει και συντομία την δράσιν του ιερέως Παπαμήτσου απ΄αρχήν του Μακεδονικού αγώνος για να καταλήξωμεν μέχρι τέλους του αγώνος 1908. Εν συντομία με το ιστορικό παρελθόν του ηρωικού χωρίου Πρόμαχοι.
Κατά το έτος 1896 ότε μουχτάρης του χωρίου, ήλθον εις το χωρίον η Βουλγαρική προπαγάνδα υπό το πρόσχημα του προστάτου του Χριστιανισμού και έφερον εις το χωρίον ένα Βουλγαροδιδάσκαλον, εννοείται ότι δεν κατόρθωσαν να εγκατασταθεί ο Βουλγαροδιδάσκαλος, εκδιωχθείς υπό των λοιπών χωρικών τη ενεργώ επεμβάσει του ιερέως Παπανικολάου πατρός του Παπαμήτσου. Και ως εκ τούτου οι Βούλγαροι τον εφόνευσαν εντός του χωρίου, έμπροσθεν της εξώθυρας της εκκλησίας την 16ην Ιουλίου 1897, ώραν 6 μ. μ. Εις την πλήρωση της ούτω κενωθείσης θέσεως του ιερέως, ο Μητροπολίτης Φλωρίνης και Μογλενών Ιωαννίκιος εχειροτόνισεν τον υιόν του φονευθέντος και ήδη ιερέα Παπαμήτσο Παπανικολάου την 26ην Οκτωβρίου 1897.
Το 1900 και 1901 μουχταρεύων πάλιν ο ίδιος φίλα φρονών και Βουλγαρίζων ήλθεν εις τους Προμάχους ο αρχηγός της Βουλγαρικής οργανώσεως Δάλτσεφ, μετά του Σέρβου Γεωργίου Τότζου και προπαγάνδισαν εις τους χωρικούς να επαναστατήσουν εναντίον του Τουρκικού ζυγού. Αντελαμβάνοντες αυτοί την πρωτοβουλία το 1902, ήλθε έτερος Βούλγαρος οργανωτής καλέσας τους ιερείς και προκρίτους ωμίλει περί του τρόπου της απελευθερώσεώς των εκ του Τουρκικού ζυγού και ότι έπρεπε να επαναστατήσουν. Εν ανάγκη πωλούντες ό,τι είχον να αγοράσουν όπλα. Οργάνωσαν δε και επιτροπήν αποτελούμενη υπό τον αρχηγόν, ίνα οργανωθεί το επαναστατικόν σώμα τη συμπράξει όταν έλθει ο έτερος αρχηγός των. Πράγματι μετά 10 ημέρας ήλθε εις το χωρίον ο Βούλγαρος αρχηγός Μόρζωφ με 9 άνδρες όστις έφυγεν δια Σμπόρτσκο ίνα κηρύξουν την επανάστασιν την 8ην Σεπτεμβρίου 1902. Ούτω κατά την ορισθείσαν ημέραν ηθέλησαν να φυγαδεύσουν τα γυναικόπαιδα, αλλά τούτο δεν τους επετράπη και ούτω η επανάστασις εματαιώθη.
Εκ παραλλήλου ειδοποιήθησαν επί πλέον αι Τουρκικαί αρχαί αίτινες συνέλαβον και εφυλάκισαν τον πρωτεργάτην του κινήματος. Ούτω το χωρίον ησύχασε, εις το διάστημα αυτό διετέλεσεν ως μουχτάρης του χωρίου ο Αναστάσιος Πρόγιος, εκ της μερίδας των οπαδών του Παπαμήτσου.
Μετά την αποφυλάκισιν, ήρχισαν εκ νέου αι εχθροπραξίαι εκ μέρους της μερίδος του μετερχόμενος παν μέσον δια τον Βουλγαρισμόν του χωρίου μεταξύ των άλλων. Εφόνευσε Έλληνες χωρικούς και άλλα μικροεπεισόδια. Το 1904 έφερεν εις το χωρίον τον Καρατάσιον Βοεβόδα εξ Οστρόβου με 25 Κομιτατζήδες δια τον φόβον των κατοίκων. Έδειρεν τότε Έλληνα μουχτάρην Αναστάσιον Πρόγιον, επειδή μετά την ματαίωσιν της επαναστάσεως του 1902 και δια την φυλακήν του Χρίστου Βέσκου μέχρι αίματος. Φορολογίσαντες τους κατοίκους 15 Οθωμανικάς λίρας, το έκαμεν σε πολλούς Έλληνας κατοίκους, μεταξύ από τον τρόμον εις το χρίον έφυγαν εις το Πευκωτό. Μετά 2 ημέρες 27-2 επανήλθον οι ίδιοι εις το χωρίον. Εις του Έλληνος ιερέως Παπαδημητρίου Οικονόμου, την ημέραν εκείνην έτυχε να φιλοξενείται παρά του Παπαμήτσου ο Έλλην Μπλαδένης Δημήτριος εξ  Ίδας, φίλος του Μητροπολίτη Φλωρίνης , όστις είχεν έλθει εις το χωρίον προς σύσκεψιν μετά παράγοντος του χωρίου δια την καταπολέμησιν της Βουλγαρικής προπαγάνδας.
Την 27ην Οκτωβρίου 1904 το βράδυ ενώ ο Μπλαδένης ηργάζετο εις την οικίαν του Παπαμήτσου, αίφνης εισήλθεν εντός της οικίας οι κομιτατζήδες και συλλαβόντες τον Παπαμήτσον και Μπλαδένην και τους οδήγησαν εις την οικίαν του Παπαδημητρίου Οικονόμου. Μετ’ ολίγην ώραν οδήγησαν και τον πεθερόν του Παπαμήτσου Νικόλαον Κολίτση μετά των τριών τέκνων, και τοποθετεί σκοπόν εις την εξώπορταν ο Καρατάσος κομιτατζής. Ο Καρατάσος συνοδευόμενος από τον φίλον του Γεώργιον Τότζον μετέβη εις την οικίαν ίνα συσκεφθούν για την τύχην των αιχμαλωτισθέντων Ελλήνων ίνα ποίον από αυτούς θα διαλέξουν να θυσιάσουν υπέρ του Βουλγαρικού σώματος. Μετά ένσπειρον τα ξίφη εις τους λοιπούς κατοίκους του χωρίου, επέστρεψαν μαζί εις την οικίαν του ιερέως Οικονόμου ένθα εκρατήντο οι αιχμάλωτοι και μας είπαν «απόψε εσείς θα πάτε εις τον Ελληνικόν παράδεισον, εκεί θα βρείτε και άλλους Έλληνες σαν κι εσάς».
Ύστερα από αυτά ήρχισε η κατήχησις και καθοδήγησις με τη διδασκαλία του Καρατάσου εις τους πιστούς του περί οργανώσεως και υπηρεσίας του Βουλγαρικού κομιτάτου. Ορίσας ταμίαν του Βουλγαρικού κομιτάτου όστις άπλωσε αμέσως το μαντήλι του και συνέλεξε περί τας 50 λίρας Τουρκικάς την επομένην μετά λεπτομερή εξέτασιν των αιχμαλωτισθέντων ήλθε και η σειρά του δυστυχούς Μπλαδένη εξ Ίδας (Στράιτσα). Αφού προηγουμένως τον γύμνωσαν άρχισαν να τον δέρνουν ανηλεώς αποσκοπούντες αυτού εις θάνατον δια ξυλοκοπήματος δια εσχάτην προδοσίαν, ματαίως παρακαλών να τον σκοτώσουν.


Τα πάθη μου και τα πάθια του Μπαχόβου.
"...Και τότε αποφάσισα να πάρω ένα παιδί, τουλάχιστον να γλιτώσει, διότι είχαν πει οι κακούργοι, ότι θα χαλάσομε την οικογένειά του, όπως θα βγει να μας προδώσει. Και μόλις νύκτωσε πήρα τον αδελφόν μου Πέτρον και το πρωτότοκο παιδί Νικόλα και τράβηξα δια τα Βοδενά. Το πρωί πρώτη Μαρτίου πήγα εις τα Βοδενά, εις τον σταθμόν δια την Θεσσαλονίκη. Πολλοί φίλοι με ρωτούσαν πού θα πας και δια τι υπόθεση εις την Θεσσαλονίκη. Εγώ δε από τον φόβον των Βουλγάρων έλεγα ότι πηγαίνω να φέρω το παιδί μου εις τον ιατρόν, διότι πάσχει το παιδί μου.
Λοιπόν κατέβηκα εις την Θεσσαλονίκη, εις το ξενοδοχείον και φοβισμένος μη με ανακαλύψουν οι Βούλγαροι να με σκοτώσουν μέσα εις την Θεσσαλονίκη. Σκέπτομαι τι να κάμω, είχα δε και μεγάλη φτώχια. Μετά δυο μέρες στέκομαι εις την πόρτα του ξενοδοχείου, βλέπω έναν παλιόν φίλον τον Στέργιον Κίτζο Κασκουβαλτζή, είχαμε γνωριμία από την πατρίδα μου. Εις τα βουνά μας ήταν κασκοβολοέμπορος, φιλόπατρις. Μόλις με είδε ήρθε κοντά μου, με χαιρέτισε κι εγώ τον χαιρέτισα και με ρώτησε «πως ήρθες εδώ;”. Εγώ δεν τολμούσα να πω τα πάθη μου, αλλά με κατάλαβε και μου λέγει: «Τι έπαθες, σε βλέπω πολύ ταραγμένο και αίμα δεν έχεις καθόλου, μήπως πάσχεις από ασθένεια ή άλλη στενοχώρια;  Πες μου την Αλήθεια, πολύ καλά ξέρεις εγώ ήμιν ο στενός σου φίλος».
Πήγαμε εις το καφενείον με κέρασε εμένα και το παιδί. Τότε δε τα διηγήθηκα όλα τα πάθια και τα πάθια του Μπαχόβου και του Μπλαδέν(η). Μου είπε δε άλλο δεν έχεις, πήγαινε στο προξενείον. Όχι εγώ του είπα, δεν έχω πάει ούτε θα πηγαίνω. Διότι προ δύο ετών πήγα και τα είπα όλα, αλλά ο κύριος πρόξενος μου είπε λόγια τόσα που δεν μπορούν να φέρουν κανένα αποτέλεσμα. Τότε μου λέει ο Στέργιος, ας είναι, σήκω πάρε το παιδί σου να πάμε στο σπίτι μου. Εγώ έχω φίλους εις το προξενείον, αύριον το πρωί θα φωνάξω εις το σπίτι μου να σε πάρουν να πας εις το προξενείον.
Και μετά λίγο, πέρασε το τραμ μας πήρε μέσα, πλήρωσε τα ναύλα, πήγαμε εις το σπίτι του Στέργιου, με σύστησε εις την οικογένειάν του και το πρωί αυτός πολύ ενωρίς πήγε πήρε τους φίλους του εργασθέντες εις το προξενείον. Όταν βλέπω παρουσιάσθηκαν εις την καμαράν μου όπου κοιμούμαι και άρχισαν να με ρωτούν περί το ζήτημα, τα τα πάθια μου. Εγώ δε φοβήθηκα μήπως είναι κατάσκοποι των Βουλγάρων. Ο Στέργιος μου λέει μην φοβάσαι, αυτοί είναι δικοί μας άνθρωποι, το οποίον διοργανώνουν το Ελληνικόν κομιτάτον και μάλιστα αυτός ο κύριος Ιωάννης Χατζηνίκου από τα Βοδενά, ο άλλος είναι ο κύριος (Δημήτριος…δυσανάγνωστο κείμενο).
Τότε δε και γω πήρα θάρρος και τα είπα όλα κατά πως έγινε το χωριό μας. Τότε με πήραν και με οδήγησαν εις τον πρόξενον τον κύριο Ευγενιάδην, μόλις με είδε ο πρόξενος κύριος Ευγενιάδης με γνώρισε και μου λέγει τι τρέχει παπά μου; Εγώ του είπα αν υπάρχει καμία σωτηρία να σωθώ ειδεμή μη με ρωτάτε, αλλά να πηγαίνω να πνιγώ εις την θάλασσαν. Επειδή αν θυμάσαι κι άλλοτε είχα έρθει και σας ομίλησα τι κάμουν οι Βούλγαροι, αλλά τότε μπορούσα να επιστρέψω στην πατρίδα, αλλά τώρα όχι, δεν μπορώ. Μη φοβάσαι μου λέγει, όλα τα μέσα τα έχουμε.
Και άρχισα τα κλάματα να ομιλήσω τα κακουργήματα των Βουλγάρων. Αυτός δε με ρώτησε αν έχουμε Ελληνοδάσκαλον. Κι εγώ του είπα έχουμε. Αυτός μου ζήτησε γράμμα συστημένο από τον δάσκαλο. Εγώ του είπα ότι αυτός…
Τότε δε ο κύριος πρόξενος φώναξε τον διερμηνέα κύριον Θεόδωρον Ασκητήν και τον διέταξε να με πηγαίνει εις τον νομάρχη και εις τον Γενικόν Διοικητήν Χιλμή Πασά όπως και πήγαμε. Τα ομίλησα όλα τα συμβάντα εις το χωρίον μου. Αμέσως αυτός τηλεγράφησε εις τα Βοδενά  του καϊμακάμη να ενεργήσει το ζήτημα αυτό. Ο καϊμακάμης Αρβανίτης (…σβησμένο) φιλέλλην, όπως ως την μητρικήν γλώσσαν την είχε. Νύκτα πήρε στρατεύματα και ήλθε εις το Μπάχοβον, περικύκλωσε το χωριό να ερευνήσει, αλλά τι να βρει. Μαζεύτηκε όλο το χωριό, του απάντησαν ότι ημείς είμεθα Έλληνες, δεν είμεθα Βουλγαρικό κομιτάτο, δεν πατάει εδώ, αυτά που λέγει ο Παπα Μήτσος όλα ψέματα είναι και εκτός αυτού οι χωριανοί με τους ιερείς και διδασκάλους έγραψαν μίαν αναφορά εις τον πρόξενον, εις τον Μητροπολίτην Άγιον Θεσσαλονίκης και έγραψαν ημείς ανέκαθεν και εξαρχής είμεθα Έλληνες και θα είμεθα ως το τέλος. Δεν παραδεχόμεθα Βουλγαροκομιτατζήδες αυτά που σας λέγει ο παπαΜήτσιος όλα ψεύματα είναι, διότι ο παπαΜήτσιος ήταν νοικιαστής εις το δέκατο και τα χρήματα τα έφαγε, δι αυτό τα κάμει. Ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος τα πίστεψε, με φώναξε εις απολογίαν. Εγώ τον είπα αν εγώ ήμουν δεκατιστής και τα χρήματα….."
Η συνέχεια δεν υπάρχει το χειρόγραφο είναι χαμένο. 

Δημοσιεύτηκε εφ. Πέλλα, 30 Οκτωβρίου 1974.


"Τουριένα Βουντινίτσα". Η ιστορία του Γκρεμισμένου Νερόμυλου, του πρώτου υδροηλεκτρικού της Αλμωπίας.


Πρόμαχοι 1945.
Βρισκόμαστε στον ιστορικό οικισμό, όπου οι ηρωικοί του κάτοικοι μετρούν τις πληγές τους μετά από την Ναζιστική λαίλαπα και προσπαθούν να ορθοποδήσουν και να βάλουν μια κανονικότητα στη ζωή τους.
Επικρατεί φτώχεια και ανέχεια, με τις βασικές υποδομές να είναι διαλυμένες, και με τα πενιχρά μέσα που διαθέτουν, αγωνίζονται με νύχια και με δόντια να θρέψουν τις οικογένειές τους, καλλιεργώντας τα λιγοστά στρέμματα κάμπου που τους αναλογούν, σπέρνοντας σιτηρά, καλαμπόκια και τριφύλλια, και βοσκώντας κάποιοι άλλοι τα κοπάδια αιγοπροβάτων και βοοειδών στα γύρω ορεινά.
Στο χωριό, όπου τρέχουν πολλά νερά λόγω των πλούσιων ορεινών πηγών, υπάρχουν δημόσιες κοινόχρηστες τσέσμες (βρύσες) σε κάθε μαχαλά και οι νοικοκυραίοι εξυπηρετούνται από αυτές.
Την εποχή εκείνη λειτουργούσαν πολλοί νερόμυλοι, σύμφωνα με τις πηγές επτά, τις οποίες κινούσε ο κεντρικός ποταμός, ο οποίος δημιουργούνταν από την συμβολή τριών μικρότερων στα βόρεια, που διέρρεε κάθετα το χωριό. Κύριο αντικείμενο των μύλων ήταν το άλεσμα σταριού και καλαμποκιού, όπου οι κάτοικοι πήγαιναν την παραγωγή τους και για αμοιβή έδιναν στους μυλωνάδες, είτε λίρες οι έχοντες, είτε αλεύρι, είτε κάποιο άλλο αγαθό που διέθεταν.
Στην άκρια λοιπόν του χωριού, βόρεια, στην περιοχή όπου σήμερα ονομάζεται "Φράγμα", λίγο πάνω από την πρώτη γέφυρα της "Μπιτσκίας", βρισκόταν ο νερόμυλος του Ντεντο Μήτρε (Δημήτρης Νάνος). Εξαιτίας της μακρινής απόστασης και της δυσκολίας πρόσβασης των κατοίκων κι επειδή υπήρχαν πολλοί πιο προσιτοί νερόμυλοι, οι κάτοικοι προτιμούσαν τους κοντινότερους, ο συγκεκριμένος μύλος υπολειτουργούσε.
Εδώ έρχεται η εμβληματική μορφή, ενός πολυμήχανου, ταλαντούχου Προμαχιώτη, του Σωτήρ Γκόγκουφ (Σωτήρης Νάνος), γεννημένος το 1920, ο οποίος με το ανήσυχο πνεύμα του και το εφευρετικό του νου, έμελλε να αλλάξει τον ρου της ιστορίας την μικροκοινωνίας των Προμάχων.
Αφού μελέτησε με σπουδή την κατάσταση, αποφάσισε και πρότεινε στον Ντέντο Μήτρε ένα μεγαλόπνοο σχέδιο:
Την μετατροπή του νερόμυλου σε υδροηλεκτρική μονάδα, εκμεταλλευόμενοι την δύναμη των πλούσιων υδάτινων αποθεμάτων.
Οπλισμένοι με όνειρα και ελπίδα, οι δυο τότε νέοι, αφού συνεταιρίστηκαν με κάποιον άλλον χωριανό, ονόματι Μάστορα, ήρθαν σε επαφή με τον παππού Ισμυρλή από την Αριδαία, ο οποίος διέθετε χρήματα και εμπορικές επαφές, και ξεκίνησαν το εγχείρημα.
Μετά από πολλές επαφές, ήρθε ειδικό συνεργείο από την Θεσσαλονίκη, τοποθέτησε τα απαραίτητα μηχανήματα και φύτεψε κολώνες μεταφοράς του ρεύματος από την περιοχή του μύλου μέχρι την πλατεία περίπου του χωριού. Από εκεί, με χοντρά καλώδια τοίχο-τοίχο, διαμοιράστηκε το δίκτυο σε όλους τους φτωχικούς οικισμούς.
Η αυθεντική προπέλα του μύλου

Η τουρμπίνα ήταν πλέον έτοιμη, όμως οι απαιτήσεις για να εκκινήσει ήταν μεγάλες κι έτσι οι τρεις συνέταιροι έπρεπε να κινηθούν δυναμικά. Το νερό του ποταμού "Μπίγκορ" που κατέβαινε από το "Μπέο Κάμιν" (Άσπρη πέτρα) δεν επαρκούσε και αναγκάστηκαν να δουλέψουν σκληρά, εκτρέποντας τα νερά του ποταμού "Αλαπούτ" από την σημερινή περιοχή της δεύτερης γέφυρας. Κατά μήκος λοιπόν του τότε συμμαχικού δρόμου, καταβάλλοντας σκληρή δουλειά και κόπο, κατασκεύασαν αύλακα, οδηγώντας το απαραίτητο νερό ώστε να συνδράμει στην ομαλή λειτουργία του υδροηλεκτρικού.
Κάθε σπιτικό δικαιούταν δυο λάμπες πυρακτώσεως, συνήθως η μία στο μεγάλο κοινόχρηστο δώμα της οικογένειας και η άλλη στον στάβλο που υπήρχε κάτω από την πουλάτα(χαγιάτι), για να φροντίζουν όποτε χρειάζονταν τα ζωντανά.
Έτσι, μετά από όλες τις εξειδικευμένες εργασίες που έγιναν, το πρώτο υδροηλεκτρικό εργοστάσιο της Αλμωπίας, ξεκίνησε την λειτουργία του, φέρνοντας τον πολιτισμό και την ευκολία για πιο άνετη ζωή στους φιλότιμους κατοίκους.
Διακόπτης και ασφάλεια της εποχής
Όταν δε υπήρχε μεγάλη ζήτηση σε ρεύμα, επειδή οι περισσότεροι καταναλωτές άνοιγαν τους διακόπτες το σούρουπο, η τουρμπίνα γονάτιζε και χρειαζόταν πολλές φορές οι τρεις χειριστές, να σπρώχνουν με τα χέρια τους την τεράστια προπέλα ώστε να πάρει τις απαραίτητες στροφές και να μην τρεμοπαίζει το δίκτυο.
Η σπουδαιότητα και η πρωτοποριακή σημασία του εγχειρήματος υπήρξε μεγάλη, αφού η δημιουργία του υδροηλεκτρικού των Προμάχων ήταν μοναδική στην επαρχία μας, και εκμεταλλευόμενο την κινητική δύναμη των πλούσιων υδάτινων πόρων, υποβοηθούσε σε μια ομαλή ζωή των κατοίκων. Μάλιστα στην πρωτεύουσα Αριδαία λειτουργούσαν κάποιοι υποτυπώδεις ηλεκτρικοί σταθμοί κινούμενοι με πετρέλαιο, μέσω ιμάντων, κάποιο σύστημα κίνησης όπως οι πατόζες, όμως ήταν προβληματικό το όλο εγχείρημα και στην ουσία ατελέσφορο. 
Το μικρό, υποτυπώδες εργοστάσιο λειτούργησε αδιάλειπτα 2-3 χρόνια, όμως ο αιματηρός Εμφύλιος που ακολούθησε, έμελλε να αποβεί μοιραίος και για το μικρό τεχνολογικό κόσμημα του χωριού.
Την εποχή εκείνη, κάθε βράδυ υπήρχε φύλακας στον μύλο, συνήθως οι τρεις συνέταιροι εναλλάξ, προς αποφυγήν κλοπών, η για το άλεσμα σταριού.
Μια ημέρα λοιπόν, οι αντάρτες που πολιορκούσαν το χωριό από τα γύρω ορεινά, διεμήνυσαν στους ιδιοκτήτες, να μην βρεθεί κανένας το συγκεκριμένο βράδυ, γιατί θα γίνει κακό.
Έτσι, πειθαρχώντας στην προειδοποίηση, δεν πήγε κανείς εκείνο το βράδυ και το υδροηλεκτρικό εργοστάσιο τινάχτηκε από ομοβροντίες όλμων που εξαπέλυσαν οι αντάρτες από τους γύρω λόφους, κατεδαφίζοντάς το συθέμελα.
Σκοπός του βομβαρδισμού ήταν να βυθίσουν το χωριό στο σκοτάδι, ώστε να μπουν μέσα και να το καταλάβουν, όμως η αντίσταση των κατοίκων ήταν σθεναρή και γενναία κι έτσι οι προσπάθειες των ανταρτών έπεσαν στο κενό.
Σήμερα δεν υπάρχει ίχνος από τον Γκρεμισμένο Μύλο (Τουριένα Βουντινίτσα), μιας και στο σημείο όπου υπήρχαν τα ερείπιά του, χτίστηκε φράγμα από το τοπικό Δασαρχείο. Κάποια μηχανικά εξαρτήματα μόνο, βρίσκονται σε αποθήκες των απογόνων του παππού Σωτήρη, να θυμίζουν τον πολυμήχανο και ταλαντούχο Προμαχιώτη.
Μένει όμως η θρυλική ιστορία του πρώτου υδροηλεκτρικού της Καρατζόβας και η αδιαμφισβήτητη Άγια δωρεά του Δημιουργού, που χάρισε απλόχερα τόσα φυσικά πλεονεκτήματα στον τόπο μας, τα οποία περιμένουν τον αντίστοιχο σύγχρονο Ντεντο Σωτήρ, τον πρώτο ηλεκτρολόγο των Προμάχων,  να τα ενσαρκώσει σε ποικίλα αγαθά για την βελτίωση της καθημερινής ζωής των κατοίκων. 
Κατά την άποψή μου, τα πλούσια υδάτινα αποθέματα θα έπρεπε να γίνουν μοχλός ανάπτυξης για την τοπική κοινωνία προς όφελός της ίδιας κι όχι να χαριστούν σε κάποιους ιδιώτες επιχειρηματίες, που άγνωστο πως, έλαβαν συγκεκριμένες άδειες εκμετάλλευσης των ποταμών και να ιδιοποιούνται τα κέρδη, καταβάλλοντας ελάχιστο τίμημα.



Ο Προμαχιώτης Μακεδονομάχος Αντώνιος Παππάς


Ο Μακεδονομάχος Αντώνιος Παππάς, ο οποίος γεννήθηκε και πέθανε στους Προμάχους, και που κατά την διάρκεια του Μακεδονικόού Αγώνα 1903-1909 έδρασε για την απελευθέρωση της σκλαβωμένης Μακεδονίας, συνεργαζόμενος με πολλούς θρυλικούς Καπεταναίους, όπως ο Κώστας Γαρέφης, προσφέροντας εξαιρετικές υπηρεσίες, για τις οποίες η Πατρίδα τον τίμησε όπως αξίζει στους Ήρωες.






Ευχαριστούμε τον Αντώνη Τσιπάρη για την ευγενική παραχώρηση των σπάνιων ντοκουμέντων.

Η απελευθέρωση της Έδεσσας. Ομιλία του Δημήτρη Ε. Ευαγγελίδη


 Η απελευθέρωση της Έδεσσας

Δημήτρης Ε. Ευαγγελίδης

Στις 5 Οκτωβρίου 1912 η Ελλάδα κήρυξε τον πόλεμο κατά του Οθωμανικού κράτους. Ο Ελληνικός στρατός μετά τη νίκη του στη μάχη του Σαρανταπόρου στις 9 και 10 Οκτωβρίου, προελαύνει στην πεδιάδα της κεντρικής Μακεδονίας και απελευθερώνει διαδοχικά τη Βέροια και τη Νάουσα. Οι μεν Έλληνες περιμένουν με ανυπομονησία τον Ελληνικό στρατό, ενώ οι Τούρκοι αισθάνονται αγωνία για τη ζωή και τις περιουσίες τους, μιας και ο τουρκικός στρατός εγκατέλειψε την πόλη και κατευθύνθηκε προς την πεδιάδα των Γιαννιτσών για να δώσει εκεί μια από τις πλέον αποφασιστικές μάχες του πολέμου, στις 19-20 Οκτωβρίου 1912.

Στην Έδεσσα απομένουν μόνο λίγοι άνδρες της τουρκικής εθνοφρουράς, ο φρούραρχος της πόλης Ταγματάρχης Ρασίτ μπέης, ο καϊμακάμης του Καζά Βοδενών (έπαρχος) Γκαλίπ μπέης και ο μουχτάρης (δήμαρχος) της πόλης Αλή Ριζά. Οι Τούρκοι αξιωματούχοι λίγες μέρες πριν την απελευθέρωση της Έδεσσας ενεργώντας προληπτικά, συνέλαβαν ως ομήρους επιφανείς Εδεσσαίους που είχαν αναπτύξει αξιόλογη δράση στη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα και τους μετέφεραν στη Θεσσαλονίκη, στις φυλακές Επταπυργίου μαζί με ομήρους από άλλες περιοχές.

Όταν πλέον συνειδητοποιούν ότι είναι αναπόφευκτη σε λίγες μέρες η επικράτηση του ελληνικού στρατού στην περιοχή, συγκαλούν σύσκεψη στο σπίτι του φρούραρχου Ρασίτ μπέη για να καθορίσουν τις μετέπειτα ενέργειές τους. Να προβάλλουν δηλαδή αντίσταση στον ελληνικό στρατό ή να παραδώσουν την πόλη αμαχητί. Τελικά υπερισχύει η δεύτερη γνώμη και αποφασίζεται να μεταβεί στην Ιερά Μητρόπολη Εδέσσης ο Τούρκος διευθυντής του ιεροδιδασκαλείου για να προετοιμάσει τη συνεννόηση με τους Έλληνες της πόλης.

Την επόμενη μέρα συγκεντρώνονται στην Ιερά Μητρόπολη οι τουρκικές αρχές, ο Μητροπολίτης Κωνστάντιος και οι Δημογέροντες, όπου οι Τούρκοι ζητούν την προστασία τους στην περίπτωση που θα καταληφθεί η πόλη από τον Ελληνικό στρατό. Στις 15 Οκτωβρίου παραιτούνται οι Τουρκικές αρχές και αναλαμβάνουν τη φρούρηση της Έδεσσας οι Έλληνες κάτοικοί της. Στις 16 Οκτωβρίου ο δήμαρχος Αλή Ριζά πηγαίνει στις φυλακές της πόλης, αποφυλακίζει όσους κρατούμενους δεν είχαν μεταφερθεί στην Θεσσαλονίκη ως όμηροι και ο Γκαλίπ μπέης εγκαθίσταται στο κτίριο της Μητρόπολης όχι τόσο για να προστατευθεί από τους χριστιανούς, αλλά για να αποφύγει τη οργή όσων από τους Τούρκους είχαν την αντίθετη με αυτόν γνώμη για την παράδοση της πόλης. Το βράδυ της 17ης Οκτωβρίου η έκτη ημιλαρχία υπό τον ανθυπίλαρχο Αργύριο Σταυρόπουλο εξορμά από τη Βέροια και καταλαμβάνει το σιδηροδρομικό σταθμό Σκύδρας.

Την επόμενη μέρα, Πέμπτη 18 Οκτωβρίου 1912, γιορτή του Αγίου Λουκά, τρεις στρατιώτες ως προπομποί του προελαύνοντος ελληνικού στρατού, ο Βρασίδας Λαγωνίκος, ο Νικόλαος Αγγελής και ο Νικόλαος Λιβανός καταλαμβάνουν το σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης μας αφού συνεπλάκησαν με την εκεί ευρισκόμενη τουρκική φρουρά. Από τους πυροβολισμούς σκοτώθηκαν ο ιερέας του χωριού Σωτήρα, ο δεκαπεντάχρονος μαθητής Ψυχογιός και ένας μαθητής του οικοτροφείου. Ήταν οι τελευταίοι νεκροί πριν την απελευθέρωση της πόλης.

Λίγο αργότερα φτάνει στο σταθμό αμαξοστοιχία με ένα λόχο πεζικού του ελληνικού στρατού με επικεφαλής τον αξιωματικό Βασίλειο Γεννηματά, ο οποίος μπαίνει θριαμβευτικά στην Έδεσσα. Την ίδια ώρα από την πόλη έρχεται προς το σταθμό μια πομπή με επικεφαλής το Μητροπολίτη και τους Τούρκους μουφτή, υποδιοικητή και δήμαρχο της Έδεσσας, ο οποίος κρατά λευκή σημαία.

Στις 11 το πρωί της 18ης Οκτωβρίου 1912 γίνεται η επίσημη παράδοση της πόλης από τον Τούρκο δήμαρχο Αλή Ριζά, ο οποίος σύμφωνα με την τοπική παράδοση ήταν απόγονος του κελ-Πέτρου (κασίδη-Πέτρου) που προδοτικά είχε παραδώσει τη βυζαντινή Έδεσσα στους Τούρκους πριν από 530 χρόνια περίπου.


Ομιλία στο πνευματικό κέντρο της Ιεράς Μητροπόλεως στην Έδεσσα στην εορταστική εκδήλωση για την απελευθέρωση της πόλης το 1912, που οργανώθηκε από την Ι.Μ. Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας και πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 17 Οκτωβρίου 2017.

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10222844024582062&set=a.1074703500713&type=3&theater

"Κοινωνία σε κίνηση" για την απελευθέρωση της Έδεσσας.



18 Οκτωβρίου 1912

Ημερομηνία που σηματοδοτεί το τέλος της Οθωμανικής κυριαρχίας στην πόλη της Έδεσσας και στην ευρύτερη περιοχή του Δήμου μας. Ημέρα που πανηγυρίζει η πόλη την ελευθερία της.

Πεντακόσια είκοσι τρία χρόνια σκλαβιάς. Παρόλα αυτά οι κάτοικοι κράτησαν τα ιδανικά, τα ήθη, τα έθιμα, τις παραδόσεις, την ελληνορθόδοξη ταυτότητα  τους. Η αντίσταση των Μακεδόνων προγόνων μας μέσα στους αιώνες και ιδιαίτερα την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα (1904-1908) έδωσε καρπούς ελευθερίας και άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο στην πολιτική κοινωνική και οικονομική ζωή της πόλης και της περιοχής.

Σήμερα εκατόν οκτώ χρόνια μετά την απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό η πόλη αλλά και η πατρίδα μας έχει να αντιμετωπίσει νέες απαράδεκτες προκλήσεις εξ΄ ανατολών. Η κοινωνία σήμερα είναι ανήσυχη και  επιβαρυμένη   από την  οικονομική κρίση , από την πανδημία  και από την επιθετικότητα του Ερντογάν.

Σήμερα περισσότερο από ποτέ απαιτείται συλλογική δράση, συμμετοχή στα κοινά, αναπτυξιακό όραμα και Ευρωπαϊκή συνεργασία ώστε τα σύνορα της χώρας να αποτελέσουν ουσιαστικά και στην πράξη σύνορα της Ευρώπης.

Ο φετινός εορτασμός της 18ης Οκτωβρίου είναι ιδιότυπος εξ΄ αιτίας της υγειονομικής κατάστασης.  Ευχόμαστε σ΄ όλους τους συμπολίτες να ξεπεραστεί όσο γίνεται γρηγορότερα η κρίση και η επόμενη 18η Οκτωβρίου 2021 να εορταστεί όπως αρμόζει στην σημασία της ημέρας. Διότι ημέρες σαν την σημερινή θα μας θυμίζουν και θα μας παραδειγματίζουν πάντα ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται αλλά καταχτιέται και κερδίζεται με θυσίες και αγώνες.

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ


ΔΙΑΔΩΣΤΕ ΤΟ...